سه نفر از بزرگان آزادىطلبان ايران بوده‌اند مخصوصا ميرزا آقا خان كرمانى كه شاگرد مخصوص سيد جمال الدين بوده و آثار بسيار بجاى گذاشته و ما انشاء اللّه اگر موفق شديم شرح حال او را در اين روزنامه و سفرنامه خواهيم نوشت ولى در اين موقع عنوان شركت در قتل شاه مرحوم بود و آن هم برحسب اهتمام و اقدام صدر اعظم ميرزا على اصغر خان شد و هر تقدير مردم دانشمند فى الجمله از جان خودشان ايمن شدند و شروع بطبع و نشر اوراق نمودند و خوشبختانه صدارت ميرزا على اصغر خان به زودى خاتمه پذيرفت و امين الدوله مرحوم بر مسند صدارت ايران تكيه نمود و امين الدوله شخصا ليبرال بود و از اين طايفه علنا حمايت ميفرمود و از اثر اقدامات او است كه در طهران انجمن معارف « 1 » پيدا شد و تأسيس مكاتب

--> - علوم جديد و قديم تاريخ و فلسفه معروفيت بسزائى داشتند و بزبانهاى خارجى آشنا و در نويسندگى و حسن بيان كم‌نظير بودند اينان در دوره استبداد ناصر الدين شاه ايران را ترك كردند و به اسلامبول كه در آن زمان روشنفكران ايرانى در آنجا جمع شده بودند رفتند و كانون نهضت ايران را تشكيل دادند اين سه تن به بيدار كردن افكار ملت ايران و مسلمانان جهان همت گماشتند و در اندك زمانى توده‌هاى ملل مشرق را بسوى خود جلب كردند ميرزا آقا خان كرمانى حقيقتا شيفته آزادى برادرى ، برابرى و مساوات بود ، ميرزا صالح خان وزير اكرم كه هنگام زندان شدن اين سه تن كلانتر تبريز بود براى دوستان خود نقل كرده است در ملاقاتيكه من از آن سه نفر در محبس تاريك و مرطوب تبريز كردم اعتماد بنفس و نيروى فكر ميرزا آقا خان و قدرت ايمان و فصاحت بيان شيخ احمد روحى و تسليم و رضا و متانت خبير الملك سخت مرا تحت تأثير قرار داد شيخ احمد روحى با بيانى مؤثرتر به من گفت « اگر شما قدر اين زنجيرى كه به گردن ماست ميدانستيد آن را با طلا ميساختيد » پس از آنكه چند روزى آن آزاد مردان را در قيد و بند نگه داشتند به ارك دولتى بردند و در مقابل چشمان محمد على ميرزا يكى را بعد از ديگرى سر بريدند و پوست سر آنها را كنده پر از كاه كردند و براى دربار معدلت مدار تهران فرستادند و بفرمان محمد عليشاه جسدهاى بيسر آنها را پاى ديوار خرابه‌اى گذاردند در اين خيانت پست سفير كبير ايران در دربار عثمانى يعنى ميرزا محمد خان علاء الملك مستقيما دست داشت گزارش‌هاى جعلى و تحريك‌آميز راجع به آن سه نفر بتهران ميفرستاد . « صفحه 39 كتاب انجمن‌هاى سرى در انقلاب مشروطيت » . ( 1 ) امين الدوله در زمانى كه در تبريز پيشكار مظفر الدين ميرزا وليعهد وقت بود ميرزا حسن رشديه و دبستان او را تحت حمايت گرفت وقتى كه در سلطنت مظفر الدين شاه بصدارت رسيد مدرسه‌ى -